Координация және реттелу

ҰБТ-2026 осы тақырыпта нені тексереді

Ресми спецификация мен оқу бағдарламасы бойынша тақырып 6 тармаққа бөлінеді. Әр тармақтың жанында — ҰТО тізіміндегі оқулық пен параграф.

1. Жүйке жүйесінің типтері. Нейрон. Орталық жүйке жүйесінің бөлімдері (жұлын, ми)

   • Биология, 7-сынып (А. Соловьева, Б. Ибраимова, Ж. Алина)9-бөлім. Координация және реттелу — §35. Жүйке жүйесінің типтері; §36. Нейрондардың құрылысы мен қызметі; §37. Жүйке жүйесінің бөлімдері. Жұлын; §38. Ми. Үлкен ми сыңарлары; §39. Ми бөлімдері
   • Биология, 7-сынып (Е.А. Очкур, Ж.Ж. Құрманғалиева)9-тарау. Координация және реттелу — §39. Жануарлардың жүйке жүйесінің типтері; §40. Жүйке жүйесі және оның құрылымдық құрамбөліктерінің атқаратын қызметі; §41. Мидың құрылысы мен қызметі. Ми дінінің құрылысы және мишық; §42. Үлкен ми сыңарларының құрылысы; §43. Орталық жүйке жүйесі бөлімдерінің құрылысы мен қызметі. Жұлын

2. Рефлекс доғасы. Мінез-құлықтың рефлекстік табиғаты. Вегетативті жүйке жүйесі. Ұйқы және гигиена

   • Биология, 7-сынып (А. Соловьева, Б. Ибраимова, Ж. Алина)9-бөлім. Координация және реттелу — §40. Рефлекс және рефлекс доғасы; §41. Шартты және шартсыз рефлекстер; §42. Мінез-құлықтың рефлекстік табиғаты; §43. Орындалатын қызметтер бойынша жүйке жүйесінің бөлімдері; §44. Биологиялық ырғақтар. Ұйқы; §45. Ұйқы гигиенасы және жұмысқа қабілеттілік; §46. Күн тәртібі, ақыл-ой еңбегі гигиенасы; §47. Есте сақтауды жақсарту әдістері. Жүйке жүйесі жұмысына жағымсыз факторлардың әсері
   • Биология, 7-сынып (Е.А. Очкур, Ж.Ж. Құрманғалиева)9-тарау. Координация және реттелу — §44. Рефлекс доғасы; §45. Мінез-құлықтың рефлекстік сипаты; §46. Ішкі мүшелер жұмысының жүйкелік реттелуі; §47. Ұйқының организмнің тіршілік әрекетін қайта қалпына келтіруі және демалыс үшін маңызы; §48. Қалыпты психикалық денсаулықты сақтау ережелері; §49. Ішімдіктің, шылым шегудің және басқа да есірткі заттарының жүйке жүйесіне әсерінің зардаптары

3. Сезім мүшелері: көру, есту, тері рецепторлары. Жылу реттелу

   • Биология, 8-сынып (А. Соловьева, Б. Ибраимова)9-бөлім. Координация және реттелу — §38. Көру мүшесінің құрылысы мен гигиенасы; §39. Есту мүшесінің құрылысы мен гигиенасы; §40. Есту және көру рецепторлары қызметтерінің механизмі; §43. Адам денесінің рецепторлары; §44. Жылу реттеудегі терінің рөлі

4. Гормондар арқылы гуморальды реттелу. Эндокриндік бездер және олардың аурулары

   • Биология, 8-сынып (А. Соловьева, Б. Ибраимова)9-бөлім. Координация және реттелу — §41. Гормондар арқылы гуморальды реттелу; §42. Эндокринді бездің қызметі және оларға байланысты аурулар

5. Нейрогуморальды реттелу, гомеостаз. Әрекет потенциалы, миелин, синапс, механорецепторлар

   • Биология, 9-сынып (Н. Асанов, А. Соловьева, Б. Ибраимова)8-бөлім. Координация және реттелу — §22. Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатор; §23. Жүйке импульсінің пайда болуы және әртүрлі нейрон типтерінде оларды өткізу көрсеткіштері; §25. Нейрогуморальды реттелу, механизмдері және оларды салыстыру. Ағзаның күйзеліске бейімделуі; §27. Гомеостазды сақтау механизмі; §28. Өсімдіктің өсуі мен дамуын реттегіштер
   • Биология (ЖМБ), 2-бөлім, 10-сынып (Е.А. Очкур, Ж.Ж. Құрманғалиева, М.А. Нұртаева)10. Координация және реттеу — §100. Жүйке жасушаларының құрылысы; §101. Мембраналық потенциал. Әрекет потенциалы; §102. Әрекет потенциалының инициациясы мен трансмиссиясы. Нейрон аксонының бойымен қозудың берілуі; §103. Рефрактерлік кезең және оның рөлі; §104. Миелинденген нейрондардың артықшылығы; §105. Миелинденген және миелинденбеген нейрондарды салыстыру; §106. Орталық жүйке жүйесінің құрылысы; §107. Мидың құрылысы мен қызметтері; §108. Жұлынның құрылысы мен қызметі; §109. Механорецепторлардың түрлері. Пачини денешігі мысалында тітіркендіргіштердің өзгеруіне механорецепторлар реакциясы; §110. Холинергиялық синапс құрылысы мен қызметінің байланысы
   • Биология (ҚГБ), 10-сынып (Н.Г. Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова)11-бөлім. Координация және реттелу — §43. Адамның орталық жүйке жүйесі (ОЖЖ) құрылысы мен қызметі; §44. Холинергиялық синапстардың құрылысы мен қызметінің өзара байланысы; §45. Механорецепторлардың түрлері. Пачини денешігі мысалында рецепторлардың тітіркендіргіштердің өзгерісіне жауап беру реакциясы

6. Биологиядағы басқару жүйесі. Кері байланыс. Гормондардың нысана-жасушаға әсері. Өсімдіктердің өсу заттары

   • Биология (ЖМБ), 1-бөлім, 11-сынып (Н.Т. Абылайханова, А.М. Қалыбаева, А.М. Пәрімбекова)4. Координация және реттелу — §20. Биологиядағы басқару жүйесі. «Басқару жүйесі» ұғымы; §21. Басқару жүйесінің негізгі компоненттері; §22. Температураның, көмірқышқыл газының, оттек газының деңгейлерінің реттелуі мысалында кері байланыс принципі; §23. Мембраналық рецепторлар арқылы гормондық сигналдардың берілуі; §24. Инсулин мен эстроген мысалдарында гормондардың нысана-жасушаларға әсер ету механизмі; §25. Өсіргіш заттар; §26. Өсіргіш заттардың өсімдіктерге әсер ету механизмі. Ауксин мен гибериллиннің әсері
   • Биология (ҚГБ), 1-бөлім, 11-сынып (А.Ф. Ковшарь, Н.Г. Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова, С.А. Куприй)IV бөлім. Координация және реттелу — §16. Биологиядағы басқару жүйесі. «Басқару жүйесі» ұғымы; §17. Адам ағзасындағы физиологиялық үдерістерді реттеу мысалдарында кері байланыс принциптері; §18. Эстроген мысалында гормондардың «нысана-жасушаға» әсер ету механизмі; §19. Инсулин мысалында гормондардың «нысана-жасушаға» әсер ету механизмі; §20. Өсу заттары. Өсімдіктерге өсу заттарының әсер ету механизмі. Ауксин мен гиббереллиннің әсері

Осы бөлімдегі басқа тақырыптар

• Тірі ағзалардың көптүрлілігі. Биосфера, экожүйе, популяция. Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері
• Қоректену
• Заттардың тасымалдануы
• Тыныс алу
• Бөліп шығару
• Қозғалыс. Биофизика