Қазақ әдебиеті · ҰБТ-2026 · 30-тақырып / 30
Көркем шығарма үзіндісімен жұмыс
ҰБТ-2026 осы тақырыпта нені тексереді
Ресми спецификация мен оқу бағдарламасы бойынша тақырып 6 тармаққа бөлінеді. Әр тармақтың жанында — ҰТО тізіміндегі оқулық пен параграф.
Үзіндінің мазмұнын түсіну: сюжет, оқиға, кейіпкер іс-әрекеті
- Қазақ әдебиеті, 5-сынып (С. Тұрсынғалиева, Р. Зайкенова)Таза, мінсіз асыл сөз — Керқұла атты Кендебай (мәтіннен кейінгі тапсырмалар)
Көркем тіл: теңеу, эпитет, ауыспалы мағына, қайталау (5-сынып)
- Қазақ әдебиеті, 5-сынып (С. Тұрсынғалиева, Р. Зайкенова)Таза, мінсіз асыл сөз — Асан қайғының жерге айтқан сыны — «Әдебиет теориясы: теңеу, эпитет туралы түсінік»
Троптар: метафора, кейіптеу, метонимия, гипербола, литота, аллегория, антитеза, градация, арнау (6-сынып)
- Қазақ әдебиеті, 6-сынып (А. Ақтанова, А. Жүндібаева, Л. Жұмекенова)Сөз басы — Шығарма – автор – жанр – теория кестесі (Алып Ер Тұңға: кейіптеу, градация, арнау; Фараби: метафора; Доспамбет: антитеза, аллегория, гипербола, литота; Торайғыров: метонимия)
- Қазақ әдебиеті, 6-сынып (С. Тұрсынғалиева, Р. Зайкенова)Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
Көркемдегіш құралдар: символ, синекдоха, анафора, эпифора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ (7-сынып)
- Қазақ әдебиеті, 7-сынып (С. Тұрсынғалиева, Р. Зайкенова)Балалар мен үлкендер — Көксерек — «символ» ұғымы талдау тапсырмасында
- Қазақ әдебиеті, 7-сынып (С. Тұрсынғалиева, Р. Зайкенова)Балалар мен үлкендер — Көксерек — «Әдебиет теориясы: тақырып пен идея туралы түсінік»
Психологиялық параллелизм, перифраз, сатира, ирония, гротеск, эллипсис; автор стилі (8-сынып)
- Қазақ әдебиеті, 8-сынып (А. Ақтанова, А. Жүндібаева, Л. Жұмекенова)Сөз басы — Шығарма – автор – жанр – теория кестесі (Ақтамберді: ирония, сатира, гротеск т.б.)
- Қазақ әдебиеті, 8-сынып (А. Ақтанова, А. Жүндібаева, Л. Жұмекенова)Глоссарий (анықтама сөздік)
Троп пен фигура; композиция және автор бейнесі (9–10-сынып)
- Қазақ әдебиеті, 9-сынып (С. Тұрсынғалиева, Г. Рыскелдиева)Әдебиеттану терминдерінің сөздігі
- Қазақ әдебиеті (ЖМБ), 10-сынып (Р. Зайкенова, Л. Нұрланова)Әдебиет теориясы
Оқу бағдарламасының мақсаттары (20)
- көркем шығармалардан шағын көлемді үзінділерді мәнерлеп оқу, жатқа айту
- әдеби шығармадағы екі нәрсені салыстыра суреттеулер мен қарама-қарсы суреттеулерді табу
- эпикалық шығармадағы автор бейнесін анықтау
- шығармадағы тілдік бейнелеу, суреттеу құралдарының (теңеу, эпитет, ауыспалы мағынадағы сөздер, қайталау, өлең құрылысы) мағынасын анықтау
- көркем шығармалардан орта көлемді үзінділерді мәнерлеп оқу, жатқа айту
- шығарма композициясындағы белгілі бір эпизодтың алатын маңызына негіздеме жасау
- эпикалық,поэзиялық шығармалардағы автор бейнесін анықтау
- шығармадағы көркем ауыстыруларды (троптарды: метафора, кейіптеу, метонимия, гипербола, литота, аллегория, антитеза, градация, арнау) анықтау
- көркем шығармадағы кейіпкер бейнесін ашып,үзінділерді жатқа айту
- шығармадағы эпизодтар мен бейнелерді салғастыру
- эпикалық, поэзиялық, драмалық шығармадағы автор бейнесін анықтау
- шығармадағы көркемдегіш құралдардың (символ, синекдоха, қайталау түрлері: эпифора, анафора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ) қолданысын талдау
- көркем шығармалардан алған үзінділерді өз көзқарасын дәлелдеу үшін орынды қолдану
- композицияны тұтастан бөлшекке, бөлшектен тұтасқа қарай талдау
- автор бейнесі мен кейіпкерлер қарым-қатынасының тілдік көрінісін талдау
- шығармадағы көркемдегіш құралдардың (психологиялық параллелизм, перифраз, сатира, ирония, гротеск, эллипсис) қолданысын талдай отырып, автор стилін анықтау
- көркем шығармалардан алған үзінділерді шығармашылық жұмыстарда қолдану
- эпикалық, поэтикалық, драмалық мәтіндердегі композициялық амалдарды талдау
- автор бейнесінің идеялық-стилистикалық тұтастырушы ретіндегі рөліне талдау жасау
- шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдай отырып, автор стиліне баға беру
Бұл тақырыпты қаншалықты білетініңді тексер
ҰБТ-2026 форматындағы тегін толық сынақ: 120 тапсырма, 240 минут, 140 балл. Балыңды бірден көресің, ал әлсіз тақырыптарыңды Boytumar қосымшасы көрсетеді.
Қазақ әдебиеті: барлық тақырыптар
Дереккөз: «Қазақ әдебиеті» пәні бойынша ҰБТ тест спецификациясы (2026 жылдан бастап), 2026/04 редакциясы (ҰТО, testcenter.kz).