Қазақ әдебиеті · ҰБТ-2026 · 1-тақырып / 30
«Алып Ер Тұңға», Орхон-Енисей ескерткіштері, «Күлтегін» жыры, Қорқыт «Байбөрі баласы…
Спецификациядағы толық атауы: «Алып Ер Тұңға», Орхон-Енисей ескерткіштері, «Күлтегін» жыры, Қорқыт «Байбөрі баласы Бамсы-Байрақ туралы жыр», Қорқыттың нақыл сөздері, Ахмет Йассауи «Даналық кітабы», Ж. Баласағұн «Құтты білік», Әл Фараби "Қашықтасың туған жер", "Тіршілікте құрыштай бол төзімді"
ҰБТ-2026 осы тақырыпта нені тексереді
Ресми спецификация мен оқу бағдарламасы бойынша тақырып 6 тармаққа бөлінеді. Әр тармақтың жанында — ҰТО тізіміндегі оқулық пен параграф.
«Алып Ер Тұңға» жыры («Алып Ер Тұңғаны жоқтау»)
- Қазақ әдебиеті, 6-сынып (А. Ақтанова, А. Жүндібаева, Л. Жұмекенова)Туған жерім – аялы алтын бесігім — Алып Ер Тұңға. Алып Ер Тұңғаны жоқтау
- Қазақ әдебиеті, 6-сынып (С. Тұрсынғалиева, Р. Зайкенова)І тарау. Туған жерім – аялы алтын бесігім — «Алып Ер Тұңға» дастаны; Алып Ер Тұңғаны жоқтау
Орхон-Енисей ескерткіштері, «Күлтегін» жыры
- Қазақ әдебиеті, 7-сынып (С. Тұрсынғалиева, Р. Зайкенова)Көне күндерден жеткен жәдігерлер — Орхон-Енисей ескерткіштері; «Күлтегін» жыры
Қорқыт: «Байбөрі баласы Бамсы-Байрақ туралы жыр», Қорқыттың нақыл сөздері
- Қазақ әдебиеті, 8-сынып (А. Ақтанова, А. Жүндібаева, Л. Жұмекенова)Дананың сөзі – ақылдың көзі — Қорқыт; Байбөрі баласы Бамсы-Байрақ туралы жыр; Қорқыттың нақыл сөздері
Ахмет Йассауи «Даналық кітабы»
- Қазақ әдебиеті, 8-сынып (А. Ақтанова, А. Жүндібаева, Л. Жұмекенова)Дананың сөзі – ақылдың көзі — Қожа Ахмет Ясауи; Даналық кітабы
Жүсіп Баласағұн «Құтты білік»
- Қазақ әдебиеті, 9-сынып (С. Тұрсынғалиева, Г. Рыскелдиева)І тарау. Атадан қалған асыл сөз — Жүсіп Баласағұн; «Құтты білік» дастаны
Әл-Фараби «Қашықтасың туған жер», «Тіршілікте құрыштай бол төзімді» өлеңдері
- Қазақ әдебиеті, 6-сынып (А. Ақтанова, А. Жүндібаева, Л. Жұмекенова)Туған жерім – аялы алтын бесігім — Әбу Насыр әл-Фараби. Қашықтасың туған жер; Тіршілікте құрыштай бол төзімді
- Қазақ әдебиеті, 6-сынып (С. Тұрсынғалиева, Р. Зайкенова)І тарау. Туған жерім – аялы алтын бесігім — Исламдық дәуірдегі әдебиет (Х–ХІІ ғғ.). Әбу Насыр әл-Фараби
Оқу бағдарламасының мақсаттары (20)
- әдеби шығарманың жанрын, фабуласын, сюжетін анықтау
- әдеби шығармада көтерілген әлеуметтік-қоғамдық мәселені идеясы арқылы түсіндіру
- әдеби туындыдағы кейіпкердің типтерін тек тұрғысынан сипаттау
- шығармадағы көркем ауыстыруларды (троптарды: метафора, кейіптеу, метонимия, гипербола, литота, аллегория, антитеза, градация, арнау) анықтау
- шығармадағы кейіпкерлерді өзара салыстыра отырып, тарихи және көркемдік құндылығына баға беру
- әдеби шығарма сюжетінің құрамдас бөлшектерін талдау
- әдеби шығармадағы тұлғалық болмысты гуманистік тұрғыдан талдау
- көркем шығармадағы кейіпкерлердің типтерін жасалу тәсілдері тұрғысынан анықтау
- шығармадағы көркемдегіш құралдардың (символ, синекдоха, қайталау түрлері: эпифора, анафора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ) қолданысын талдау
- кейіпкерлердің іс-әрекеті мен автор берген портреттік мінездемені салыстырып, тарихи және көркемдік құндылығына баға беру
- әдеби шығарманың жанрына байланысты сюжеттік желілерін, эпилог, прологтарды анықтау
- әдеби шығарманың идеясы мен пафосын ұлттық мүдде тұрғысынан ашу
- көркем шығармадағы кейіпкерлерді сомдауда тура және жанама мінездеулерді жіктеу
- шығармадағы көркемдегіш құралдардың (психологиялық параллелизм, перифраз, сатира, ирония, гротеск, эллипсис) қолданысын талдай отырып, автор стилін анықтау
- шығарманың тақырыбы мен идеясын осы тектес басқа шығармалармен салыстырып, тарихи және көркемдік құндылығын бағалау
- әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау
- әдеби шығармадағы психологизмді анықтау
- көркем шығарманың идеясына сай кейіпкерлер жүйесін анықтау
- шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдай отырып, автор стиліне баға беру
- шығарманы басқа өнер түрлеріндегі осы мазмұндас туындылармен салыстырып, тарихи және көркемдік құндылығын бағалау
Бұл тақырыпты қаншалықты білетініңді тексер
ҰБТ-2026 форматындағы тегін толық сынақ: 120 тапсырма, 240 минут, 140 балл. Балыңды бірден көресің, ал әлсіз тақырыптарыңды Boytumar қосымшасы көрсетеді.
Қазақ әдебиеті: барлық тақырыптар
Дереккөз: «Қазақ әдебиеті» пәні бойынша ҰБТ тест спецификациясы (2026 жылдан бастап), 2026/04 редакциясы (ҰТО, testcenter.kz).